Việt Nam - Thách thức, nguy cơ và những giải pháp cho phát triển sơn hà giai đoạn 2010 - 2025 (Bài 1)

Từ nửa sau của thế kỷ 20 cho tới nay, toàn thể nhân loại đã chứng kiến những biến động cực kỳ to lớn trên quy mô toàn cầu, những cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt về quân sự, những chuyển dịch chính trị và tầng lớp, những cạnh tranh không biên giới về kinh tế. Trên thực tế, từng lớp loài người đang nằm trong sự biến chuyển lớn lao về chất sang một nền văn minh mới, một thời đại mới – đó là Thời đại trí não, mà duyên do và động lực chính là cuộc cách mệnh khoa học-công nghệ hiện đại. Các nhà tương lai học phương Tây, điển hình nhất là Alvin Tofler, còn gọi đây là Làn sóng thứ ba. Bước quá độ sang Thiên niên kỷ mới đã đánh dấu sự kết thúc của thời đại lấy chạy đua vũ trang toàn cầu là chính và khai mạc một thời đại mới – đó là Thời đại chiến tranh kinh tế, lấy chạy đua và cạnh tranh kinh tế, xen lẫn hợp tác và phát triển làm mục tiêu sống còn của mỗi dân tộc. Cuộc chiến tranh lạnh chiếm lĩnh vẹn tròn tất tư duy chính trị và kinh tế của nhân loại hơn 40 năm qua, giờ đây đang được thay thế bởi một cuộc chiến tranh mới, mà theo lời của Essembe, Cố vấn của Cựu Tổng thống Pháp, Pompidu: ”Nếu Chiến tranh thế giới lần thứ II xảy ra lại một lần nữa, thì Đức sẽ mua lại những vựa lúa mỳ của Ucraina và Mỹ sẽ mua lại Trân Châu Cảng của Nhật bản. Có một cuộc chiến tranh thế giới mới đang xảy ra – đó là cuộc Chiến tranh kinh tế” với khẩu hiệu và phương châm “Hội nhập, hợp tác và Cạnh tranh”. Sự kết thúc của Chiến tranh lạnh, tuy không mở ra kỷ nguyên mới hòa bình và thịnh vượng như nhân loại tiến bộ đợi mong, do những xung đột sắc tộc, mâu thuẫn đạo và các cuộc chiến tranh cục bộ ở nhiều khu vực vẫn diễn ra liên hồi, nhưng đã tạo ra những điều kiện khiến cho xu thế hòa dịu, hòa hoãn trở nên chiếm ưu thế trong quan hệ giữa các nhà nước, dân tộc trên thế giới; tạo những tiền đề cho đa cực hóa các mối quan hệ - một điều kiện quan yếu dẫn đến hình thành xu thế đa dạng hóa, đa phương hóa, hội nhập khu vực và quốc tế trong quan hệ quốc tế bây giờ. Trong thế kỷ XXI, nền kinh tế thế giới sẽ phát triển đồng thời theo xu hướng toàn cầu hóa và đa dạng hóa. Điều này kéo theo những thay đổi trong so sánh lực lượng, tạo nên sự phát triển chung trong thế kỷ XXI là thế kỷ của đa cực hóa, của các mối quan hệ đa phương và hợp tác, trong đó thảy các nhà nước và vùng bờ cõi cùng tồn tại, cùng cạnh tranh và hợp tác. Dựa trên các ngành công nghệ cao, như công nghệ thông tin, công nghệ sinh vật học, công nghệ nguyên liệu, công nghệ hàng không - vũ trụ, công nghệ năng lượng mới,…v.V., Tạo ra các đột phá lớn, các làn sóng đổi mới vĩ đại, trong tuổi giờ, khoa học và công nghệ đương đại đã được khẳng định là những động lực phát triển và tăng trưởng kinh tế của các nước có công nghiệp phát triển trên thế giới. Đồng thời, cuộc cách mệnh khoa học và công nghệ hiện đại cũng góp một phần đáng kể chấm dứt mâu thuẫn Đông - Tây của thế giới lưỡng cực và khởi tạo nên các cục diện mới trên khắp các mặt chính trị, quân sự, kinh tế, tài chính, văn hóa, thông báo toàn cầu, .V.V. Sự đột phá về khoa học, công nghệ là động lực xúc tiến tăng trưởng kinh tế. (Ảnh minh họa) Bên cạnh Cục diện địa -chính trị đa cực toàn cầu, đã xuất hiện lần lượt các cục diện mới trên quy mô thế giới. Đó là các Cục diện địa - kinh tế, xuất hiện vào thập niên 1950-1960 (tính tới năm 2008, có 78.000 công ty xuyên quốc gia với 780.000 chi nhánh nước ngoài đang hoạt động trên thế giới, với doanh số từ 6 nghìn tỷ USD năm 1990 lên tới 25 nghìn tỷ USD và với tổng tài sản là 52 nghìn tỷ USD năm 2006; Cục diện địa - tài chính toàn cầu với 3 đồng bạc tính sổ quốc tế chính là USD, EURO, YÊN và vài chục đồng bạc tính sổ quốc tế của một số nước khác, sau khi Hệ thống tiền tệ Bretton-Wood sụp đổ năm 1985; Cục diện địa – thông báo, xuất hiện vào những năm 1990, với tượng trưng là mạng Internet đang càng ngày càng nâng cấp và mở rộng mạnh mẽ; Cục diện địa – văn hóa toàn cầu, khởi đầu bởi sự kiện 11/9/2001 tại Hoa Kỳ làm chấn động toàn thế giới, với 3 khối văn hóa dị biệt lớn là Anglo-xăcxông (các nước ăn bằng dao, dĩa), Hồi giáo (các nước ăn bốc bằng tay) và Hán hóa (các nước ăn bằng đũa tre, gỗ) trên quy mô toàn cầu. Trong thập niên đầu của Thiên niên kỷ mới, sự tương tác và xâm nhập lẫn nhau của các cục diện đó trong mọi mặt đời sống của từng lớp loài người đang diễn ra, một cách đồng thời, thẳng băng, liên tục và xâm nhập lẫn nhau trên quy mô toàn cầu và khu vực, đã làm thăng trầm và đảo lộn các đường lối và chiến lược đối ngoại của nhiều nhà nước trên khắp các đất liền. Trên quy mô toàn cầu và khu vực, khi sự thay đổi và phát triển trong quá trình toàn cầu hóa diễn ra với tốc độ cao, thì tình trạng ít biến động và sự ổn định tương đối tại mọi nơi và mọi nước trên thế giới sẽ có khả năng và nguy cơ chuyển hóa thành tình thế liên tục bị đảo lộn, với tính cách là hậu quả của sự tăng trưởng, cũng như là sự đối phó với quá trình tăng trưởng. Vấn đề đặt ra là, với tính cách đặc trưng của thời đại, thì quá trình tăng trưởng và phát triển với tốc độ đang ngày một nhanh hiện, khi nào sẽ đạt tới mức giới hạn của nó và khi nào sẽ vượt quá khả năng giám sát, điều tiết và quản lý của các nhà lãnh đạo các quốc gia, tổ chức và định chế quốc tế. Vững chắc rằng đây sẽ là điều đặc biệt khó khăn đối với bất kỳ nhà lãnh đạo nào hiện đang phải đối mặt với những vấn đề quốc tế, hay những vấn đề có tính toàn cầu, ví ở đây đòi hỏi phải có những cụ kết hợp, hợp tác của nhiều nước thuộc các nền văn hóa trái ngược nhau. Sự tiến bộ phi thường của lịch sử, dựa trên những đột phá chưa từng có từ trước tới nay của khoa học và công nghệ, cũng hiện đang đặt ra nhiều vấn đề mới và nhiều thách thức to lớn về tổ chức quản lý kinh tế và xã hội đối với các lãnh đạo mọi quốc gia, tổ chức và định chế quốc tế lớn trên thế giới. Đó là các vấn đề như: bùng nổ dân số, khí hậu nóng lên trên quy mô toàn cầu, khả năng dùng kiệt các nguồn năng lượng và tài nguyên tự nhiên không tái tạo được, ô nhiễm môi trường và kiệt các nguồn nước, nạn phá rừng, sự phá hủy đa dạng sinh vật học, hủy diệt các loài và sinh cảnh, nạn đói, tình trạng phân hóa giàu nghèo, thảm họa tự nhiên, các luồng di dân, tỵ nạn, các đại dịch AIDS và gần đây nhất là dịch cúm H5N1 và H1N1, cùng nạn nghèo đói, ma túy, buôn người qua biên giới, cũng như các vấn đề tranh chấp biên cương trên biển và lục địa để khai khẩn tài nguyên cho phát triển,…v.V. (Còn tiếp) TS.NGUYỄN VĂN LẠNG NGUYÊN THỨ TRƯỞNG BỘ KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ NGUYÊN chủ toạ UBND TỈNH ĐẮK LẮK